Shloka 47
पुनर्द्यूत-समाह्वानम्
Renewed Summons to the Dice-Game and Exile Wager
भीष्म उवाच न धर्मसौक्ष्म्यात् सुभगे विवेक्तु शवनोमि ते प्रश्नमिम॑ यथावत् । अस्वाम्यशक्त: पणितुं परस्वं स्त्रियाश्व भर्तुर्वशतां समीक्ष्य,उस समय भीष्मने कहा--सौभाग्यशालिनी बहू! धर्मका स्वरूप अत्यन्त सूक्ष्म होनेके कारण मैं तुम्हारे इस प्रश्नचका ठीक-ठीक विवेचन नहीं कर सकता। जो स्वामी नहीं है वह पराये धनको दाँवपर नहीं लगा सकता, परंतु स्त्रीको सदा अपने स्वामीके अधीन देखा जाता है, अतः: इन सब बातोंपर विचार करनेसे मुझसे कुछ कहते नहीं बनता
bhīṣma uvāca | na dharmasaukṣmyāt subhage vivektuṃ śaknomi te praśnam imaṃ yathāvat | asvāmy-aśaktaḥ paṇituṃ parasvaṃ striyāś ca bhartur vaśatāṃ samīkṣya ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸੁਭਾਗਣੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਵੇਚਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma can be so subtle that even a wise elder hesitates to issue a clear verdict when principles conflict—here, the rule that only an owner may wager property versus the social-legal assumption of a पत्नी being under her husband’s authority.
Bhishma responds to a woman’s pointed question arising from the dice-game context: whether someone lacking rightful ownership can stake another person/wealth. He acknowledges the general prohibition, but notes the prevailing view of a wife’s dependence on her husband, and therefore refrains from a decisive judgment.