Shloka 10
शत्रुश्चैव हि मित्रं च न लेख्यं न च मातृका । यो वै संतापयति यं स शत्रु: प्रोच्यते नृप
śatruś caiva hi mitraṃ ca na lekhyaṃ na ca mātṛkā | yo vai santāpayati yaṃ sa śatruḥ procyate nṛpa rājann |
ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਰਾਜਨ! ‘ਇਹ ਵੈਰੀ ਹੈ’ ਤੇ ‘ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਹੈ’—ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਰਜਿਸਟਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਅੱਖਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਵੈਰੀ-ਮਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
Friendship and enmity are not permanent labels; they are defined by conduct. The one who causes another suffering functions as that person’s enemy in that context.
Duryodhana addresses a king and frames relationships in practical terms, arguing that ‘friend’ and ‘enemy’ are determined by who brings distress or relief, not by any fixed social or written designation.