Shloka 43
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
इत्युक्त्वा राजशार्टूलस्तस्थौ गर्जन्ञमर्षण: । ऐसा कहकर क्रोधमें भरा हुआ राजसिंह शिशुपाल दहाड़ता हुआ युद्धके लिये डट गया,स्वराष्ट्राणि गमिष्यामस्तदनुज्ञातुमरहसि । श्रुत्वा तु वचन राज्ञां धर्मराजो युधिछिर: “हम अपने-अपने राष्ट्रको जायँगे, आप हमें आज्ञा दें।। राजाओंका यह वचन सुनकर धर्मराज युधिष्ठिरने उन पूजनीय नरेशोंका यथायोग्य सत्कार करके सब भाइयोंसे कहा--*ये सभी राजा प्रेमसे ही हमारे यहाँ पधारे थे। ये परंतप भूपाल अब मुझसे पूछकर अपने राष्ट्रको जानेके लिये उद्यत हैं। तुमलोगोंका भला हो। तुमलोग अपने राज्यकी सीमातक आदरपूर्वक इन श्रेष्ठ नरपतियोंको पहुँचा आओ'
ity uktvā rājaśārṭūlas tasthau garjan amarṣaṇaḥ | svarāṣṭrāṇi gamiṣyāmas tad-anujñātum arhasi | śrutvā tu vacanaṃ rājñāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਦਮ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੂਜਨੀਯ ਨਰੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਰੰਤਪ ਭੂਪਾਲ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨ੍ਰਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਆਓ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid provocation and martial tension, dharma in kingship is shown through proper conduct: honoring guests and granting leave respectfully. Yudhiṣṭhira models ethical rulership by maintaining decorum and ensuring dignified escort for visiting kings.
After a furious outburst, Śiśupāla stands roaring, poised for conflict. Meanwhile, the visiting kings request Yudhiṣṭhira’s permission to return home. Yudhiṣṭhira honors them appropriately and instructs his brothers to escort them respectfully to the borders.