Shloka 9
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
(अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ । नागश्न पातितो$नेन तत्र को विस्मय: कृत: ।।
arkapramāṇau tau vṛkṣau yady anena nipātitau | nāgaś ca pātito 'nena tatra ko vismayaḥ kṛtaḥ || valmīkamātraḥ saptāhaṃ yady anena dhṛto 'calaḥ | tadā govardhano bhīṣma na tac citraṃ mataṃ mama ||
ਜੇ ਇਸ ਨੇ ਅਰਕ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਉਹ ਦੋ ਰੁੱਖ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ—ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਮਯ? ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਭੀਸ਼ਮ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਗੋਵਰਧਨ ਤਾਂ ਵਲਮੀਕ ਵਰਗਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਰ ਹੀ ਹੈ।
शिशुपाल उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how envy and hostility can distort moral perception: Śiśupāla dismisses celebrated deeds by reframing them as trivial, showing that ethical judgment in a public forum can be driven by bias rather than truth or reverence.
In the royal assembly context, Śiśupāla attacks Kṛṣṇa’s reputation by mocking famous exploits (toppling trees, killing a serpent, lifting Govardhana) and addresses Bhīṣma directly, attempting to undermine the honor being accorded to Kṛṣṇa.