Shloka 11
Adhyāya 33: Antarvedī-Samāgama, Arghya-Nirṇaya, and Śiśupāla’s Objection
जगतस्तस्थुषां श्रेष्ठ: प्रभवश्वाप्ययश्न ह । भूतभव्यभवन्नाथ: केशव: केशिसूदन:
jagatas tasthuṣāṃ śreṣṭhaḥ prabhavaś cāpyayaś ca ha | bhūtabhavyabhavannāthaḥ keśavaḥ keśisūdanaḥ ||
ਕੇਸ਼ੀ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ—ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ। ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents Kṛṣṇa (Keśava) as the supreme principle: the origin and dissolution of all beings, and the ruler of time itself (past, present, future). Ethically, it frames worldly power and events as subordinate to a higher cosmic governance, encouraging reverence and alignment with dharma.
Vaiśampāyana, as narrator, offers a eulogistic identification of Kṛṣṇa’s cosmic status—describing him as supreme over all beings (moving and unmoving) and invoking his heroic epithet 'Keśisūdana' to connect divine sovereignty with concrete deeds.