Shloka 11
Rājasūya-sambhāra: Prosperity under Rājadharma and the Initiation of Yudhiṣṭhira’s Sacrifice
Devanagari script
भर्गाणामधिपं चैव निषादाधिपतिं तथा । विजिग्ये भूमिपालांश्व मणिमत्प्रमुखान् बहून्ू,फिर क्रमशः भगर्गोंके स्वामी, निषादोंके अधिपति तथा मणिमान् आदि बहुत-से भूपालोंको अपने अधिकारमें कर लिया। तदनन्तर दक्षिण मल्लदेश तथा भोगवान् पर्वतको भीमसेनने अधिक प्रयास किये बिना ही वेगपूर्वक जीत लिया
Transliteration
bhargāṇām adhipaṃ caiva niṣādādhipatiṃ tathā | vijigye bhūmipālāṃś ca maṇimatpramukhān bahūn ||
Translation
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਫਿਰ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਭਰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਮਣਿਮਤ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਭੂਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਨਾ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਮੱਲਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭੋਗਵਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
Word by Word
भर्गाणाम्of the Bhargas
भर्गाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
अधिपम्lord/king
अधिपम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
निषादof the Niṣādas
निषाद:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिषाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
अधिपतिम्lord/overlord
अधिपतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
तथाlikewise/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
विजिग्येconquered
विजिग्ये:
TypeVerb
Root√जि (जये)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
भूमिपालान्kings (protectors of the earth)
भूमिपालान्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमिपाल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
मणिमत्Maṇimat (proper name)
मणिमत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमणिमत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रमुखान्chief/foremost (as leaders)
प्रमुखान्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रमुख (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
बहून्many
बहून्:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
Bhīmasena (Bhīma)B
Bhargas (Bhargāḥ)N
NiṣādasM
MaṇimatM
Malladeśa (southern)B
Bhogavān (mountain)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes