Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

चेदिराजो5पि तच्छुत्वा पाण्डवस्य चिकीर्षितम्‌ । उपनिष्क्रम्य नगरात्‌ प्रत्यगृह्नात्‌ परंतप,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।। वृतो भरतशार्टूलो द्विषच्छोकविवर्द्धन: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी समय शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाले भरतवंशशिरोमणि महाप्रतापी एवं पराक्रमी भीमसेन भी धर्मराजकी आज्ञा ले, शत्रुके राज्यको कुचल देनेवाली और हाथी, घोड़े एवं रथसे भरी हुई, कवच आदिसे सुसज्जित विशाल सेनाके साथ पूर्व दिशाको जीतनेके लिये चले परंतप! चेदिराज शिशुपालने भी पाण्डुकुमार भीमका अभिप्राय जानकर नगरसे बाहर आ स्वागत-सत्कारके साथ उन्हें अपनाया

vaiśampāyana uvāca |

cedirājo 'pi tac chrutvā pāṇḍavasya cikīrṣitam |

upaniṣkramya nagarāt pratyagṛhṇāt paraṃtapa |

mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |

hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||

vṛto bharataśārdūlo dviṣacchoka-vivardhanaḥ |

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਰੰਤਪ! ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਚੇਦੀ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਰਤ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ-ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਵਚ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਰ-ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਲ-ਚੱਕਰ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

चेदिराजःthe king of Cedi
चेदिराजः:
Karta
TypeNoun
Rootचेदिराज
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तत्that (thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
पाण्डवस्यof the Pandava
पाण्डवस्य:
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Singular
चिकीर्षितम्intended act/purpose (what was wished to be done)
चिकीर्षितम्:
Karma
TypeNoun
Rootचिकीर्षित
FormNeuter, Accusative, Singular
उपनिष्क्रम्यhaving come out/stepped forth
उपनिष्क्रम्य:
TypeVerb
Rootउप-नि-क्रम्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
नगरात्from the city
नगरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Ablative, Singular
प्रत्यगृह्णात्received/welcomed
प्रत्यगृह्णात्:
TypeVerb
Rootप्रति-ग्रह्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
परंतपO scorcher of foes (epithet)
परंतप:
TypeNoun
Rootपरंतप
FormMasculine, Vocative, Singular
महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith an army-formation/host (lit. wheel of forces)
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाcrushing the enemy kingdoms
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरराष्ट्रावमर्दिन्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
हस्त्यश्वरथपूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootहस्त्यश्वरथपूर्ण
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmoured/equipped (with mail/armor)
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty/valorous
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded/attended (by)
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतशार्दूलःtiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरतशार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषच्छोकविवर्धनःincreaser of enemies' grief
द्विषच्छोकविवर्धनः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विषच्छोकविवर्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
C
Cedi (kingdom)
Ś
Śiśupāla (king of Cedi)
P
Pāṇḍava (Bhīmasena implied by context)
A
army (balacakra)
C
city (nagara)
E
elephants (hasti)
H
horses (aśva)
C
chariots (ratha)
A
armor/weapons (daṃśa)