Shloka 113
परिभूत: कथं सूत परै: शक्ष्यामि जीवितुम् अब मैं मन्दबुद्धि मानव सबके लिये शोचनीय होकर दीन-दुःखी मनुष्योंके समान जीवन बिताऊँगा। सूत! मैं ही पहले सब लोगोंके सम्मानका पात्र था; किंतु अब शत्रुओंसे अपमानित होकर कैसे जीवित रह सकूँगा?
paribhūtaḥ kathaṃ sūta paraiḥ śakṣyāmi jīvitum
ਹੇ ਸੂਤ! ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਾਂਗਾ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ, ਸਭ ਲਈ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣ ਕੇ, ਦਿਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੂਤ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂ?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attachment to status and public honor intensifies suffering when fortune turns. Dhṛtarāṣṭra’s anguish points to the ethical consequence of earlier failures in dharma—when a ruler neglects justice and restraint, the eventual collapse brings not only loss but also public disgrace, which becomes psychologically unbearable.
In the Karṇa Parva frame-dialogue, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya (addressed as Sūta). Overwhelmed by reports of the war’s course and its humiliations, he laments that he—once honored as king—must now live as a pitiable, defeated man, dishonored by enemies.