Shloka 9
महारथौ तौ परिवार्य सर्वतः सुरासुरा: शम्बरवासवाविव । “किसीको युद्धसे मुँह मोड़कर भागना नहीं चाहिये” इस नियमसे प्रेरित होकर आपके और शत्रुपक्षके सैनिक उन दोनों महारथियोंको चारों ओरसे घेरकर उसी प्रकार युद्धमें डटे रहे, जैसे पूर्वकालमें देवता और असुर, इन्द्र और शम्बरासुरको घेरकर खड़े हुए थे ।। मृदड्रभेरीपणवानकस्वनै: ससिंहनादैर्नदतुर्नरोत्तमौ
sañjaya uvāca |
mahārathau tau parivārya sarvataḥ surāsurāḥ śambaravāsavāv iva |
“kasyacid yuddhāt mukhaṁ moḍayitvā palāyanaṁ na kartavyam” iti niyamena preritāḥ tava ca śatrupakṣasya ca sainikāḥ tau ubhau mahārathī sarvato gheritvā tathā yuddhe ’vatiṣṭhanta, yathā purā devāś ca asurāś ca indraṁ ca śambarāsuraṁ ca parivārya tasthuḥ ||
mṛdaṅga-bherī-paṇava-ānaka-svanaiḥ sa-siṁha-nādaiḥ nadatur narottamau ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਥੀ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। “ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ”—ਇਸ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਭੇਰੀ, ਪਣਵ ਅਤੇ ਆਨਕ ਦੇ ਨਾਦ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿੰਹਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੱਜ ਉਠੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a battlefield ethic aligned with kṣatriya-dharma: one should not turn away from combat and flee. This norm is presented as a motivating discipline that keeps warriors steady even amid danger.
Sañjaya describes two great chariot-warriors being encircled by troops from both sides, who hold their ground under the rule against retreat. The scene is intensified by drums and lion-like battle-cries, and is compared to the ancient encirclement of Indra and the asura Śambara.