Shloka 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १३१ ३ श्लोक मिलाकर कुल १२८ ३ “लोक हैं।) भीस्न्ैम+ज (2) अमन अष्टाशीतितमो<् ध्याय: अर्जुनद्वारा कौरव-सेनाका संहार
sa f1jaya uv01ca |
tad devan01g01surasiddhayak 63a-
gandharvarak 63o'psaras01 43 ca sa 45ghai 25 |
br01hmar 63ir01jar 63isupar 47aju 63
babhau viyad vismayan2byar6bpam ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਮਹਾਰਾਜ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਗ, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਰੁੜ—ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ-ਸਮਾਗਮ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਮਯਕਾਰੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames the battlefield as an arena under cosmic observation: beings associated with order, power, and judgment gather in the sky, implying that human choices in war are not merely political but ethically weighty and accountable to dharma.
Sanjaya describes a wondrous sight: the heavens crowded with various celestial and semi-celestial hosts—devas through rākṣasas, sages, and Garuḍa—assembled as spectators to the unfolding events of the Karṇa–Arjuna phase of the war.