Shloka 20
Adhyāya 8: Saṃprahāra-varṇana and Bhīma–Kṣemadhūrti Dvipa-Yuddha
Combat Description and Elephant Duel
वत्सान् कलिड्रांस्तरलानश्मकानृषिकानपि । (शबरान् परहृणांश्व प्रहूणान् सरलानपि । म्लेच्छराष्ट्राधिपां श्वैव दुर्गानाटविकांस्तथा ।।
vaiśampāyana uvāca |
vatsān kaliṅgāṁs taralān aśmakān ṛṣikān api |
(śabarān parahūṇāṁś ca prahūṇān saralān api |
mleccharāṣṭrādhipāṁś caiva durgānāṭavikāṁs tathā ||)
jitvaitān samare vīraḥ śakre balibhṛtaḥ purā |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਤਸ, ਕਲਿੰਗ, ਤਰਲ, ਅਸ਼ਮਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਬਰ, ਪਰਹੂਣ, ਪ੍ਰਹੂਣ ਅਤੇ ਸਰਲ; ਮਲੇੱਛ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ; ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਲਈ ਕਰ-ਭ੍ਰਿਤ, ਅਰਥਾਤ ਖ਼ਿਰਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames conquest as the establishment of sovereignty through tribute (bali), reflecting an epic ideal of political order: a ruler’s power is validated by bringing diverse peoples under a structured hierarchy rather than depicting victory as mere violence.
The narrator lists many regions and groups said to have been defeated in earlier campaigns by a ‘hero,’ who then made them tributaries to Śakra (Indra). The catalogue functions as a rhetorical proof of overwhelming might and wide-ranging dominance.