Shloka 43
कृतं मया पार्थ यथा न साधु येन प्राप्तं व्यसनं व: सुघोरम्
kṛtaṃ mayā pārtha yathā na sādhu yena prāptaṃ vyasanaṃ vaḥ sughoram | kuntīnandana! avaśya hi mayā naiva śubhaṃ karma kṛtaṃ yena yuṣmāsu atyanta-bhayaṅkaraṃ saṅkaṭam āpatitam | ahaṃ kulāntakārī narādhamaḥ pāpī pāpamaya-durvyasane āsaktaḥ mūḍhabuddhiḥ ālasya-paro bhīruś ca; tasmād adya tvaṃ mama idaṃ mastakaṃ chindhi ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਪਾਰਥ! ਮੈਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬਿਪਤਾ ਆ ਪਈ ਹੈ। ਹੇ ਕੁੰਤੀਨੰਦਨ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਇਹ ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਕੁਲ-ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਮ ਪਾਪੀ ਹਾਂ—ਪਾਪਮਈ ਕੁਵਿਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ, ਆਲਸੀ ਤੇ ਡਰਪੋਕ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿਓ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds moral accountability: wrongful action (na sādhu) brings severe consequences (sughoram vyasanam). It also shows an ethical impulse toward atonement—accepting blame and offering oneself for punishment—though expressed in extreme self-condemnation.
Sanjaya addresses Arjuna (Partha, Kuntīnandana), confessing that his own improper conduct has led to a dreadful संकट for the Pandavas. Overwhelmed by guilt, he denounces himself with harsh epithets and urges Arjuna to punish him by cutting off his head.