Shloka 54
वृद्धानपृष्टवा संदेहं महच्छवभ्रमिवाहति । जिसे शास्त्रोंका बहुत थोड़ा ज्ञान है, जो विवेकशून्य होनेके कारण धर्मोके विभागको ठीक-ठीक नहीं जानता, वह मनुष्य यदि वृद्ध पुरुषोंसे अपने संदेह नहीं पूछता तो अनुचित कर्म कर बैठनेके कारण वह महान् नरकके सदृश कष्ट भोगनेके योग्य हो जाता है ।। ५३ ३ || तत्र ते लक्षणोद्ेश: कश्षिदेवं भविष्यति,धर्माधर्मके निर्णयके लिये तुम्हें संक्षेपसे कोई संकेत बताना पड़ेगा, जो इस प्रकार होगा। कुछ लोग परम ज्ञानरूप दुष्कर धर्मको तर्कके द्वारा जाननेका प्रयत्न करते हैं; परंतु एक श्रेणीके बहुसंख्यक मनुष्य ऐसा कहते हैं कि धर्मका ज्ञान वेदोंसे होता है
vṛddhān apṛṣṭvā saṁdehaṁ mahac chvabhram ivāhati | yasya śāstreṣu bahu alpajñānaṁ yo vivekaśūnyatvād dharmavibhāgaṁ yathāvat na jānāti sa manuṣyaḥ yadi vṛddhapuruṣebhyaḥ sva-saṁśayān na pṛcchati tarhi anucita-karma-karaṇāt sa mahān naraka-sadṛśaṁ duḥkhaṁ bhoktuṁ yogyatāṁ gacchati ||
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦ-ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਜਨੀਯ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਵਰਗੀਆਂ ਘੋਰ ਪੀੜਾਂ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Moral uncertainty should be resolved by consulting wise elders and authoritative tradition; shallow learning without discernment leads to misclassification of dharma and adharma, resulting in harmful actions and severe consequences.
Vāyudeva delivers an ethical instruction: he warns that a person who does not seek guidance from elders when confused about right conduct is likely to commit improper deeds and thereby incur suffering comparable to hell.