Shloka 9
कर्णवधोत्तरं शल्य-दुर्योधनसंवादः
Aftermath of Karṇa’s Fall: Śalya’s Address to Duryodhana
त्रयोदशेमा हि समा: सदा वयं त्वामन्वजीविष्म धनंजयाशया । काले वर्ष देवमिवोप्तबीजं तन्न: सर्वान् नरके त्वं न््यमज्ज:,“धनंजय! जैसे बोया हुआ बीज समयपर मेघद्वारा की हुई वर्षाकी प्रतीक्षामें जीवित रहता है, उसी प्रकार हमने तेरह वर्षोतक सदा तुमपर ही आशा लगाकर जीवन धारण किया था; परंतु तुमने हम सब लोगोंको नरकमें डुबो दिया (भारी संकटमें डाल दिया)
trayodaśemā hi samāḥ sadā vayaṃ tvām anvajīviṣma dhanañjayāśayā | kāle varṣa devam ivoptabījaṃ tan naḥ sarvān narake tvaṃ nyamajjaḥ ||
ਹੇ ਧਨੰਜਯ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਹੀ ਆਸ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੱਦਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਪਰ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਦਿੱਤਾ—ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of leadership and reliance: when many endure hardship sustained by hope in a protector, failure or delay can feel like being cast into ‘hell’—a metaphor for collective ruin. It underscores accountability to those who depend on one’s promised support.
Sañjaya voices a bitter complaint to Dhanañjaya (Arjuna), saying that for thirteen years ‘we’ survived by hoping in him, like a seed waiting for timely rain; but now, through his action or inaction, all have been driven into extreme distress.