Shloka 23
कर्णवधोत्तरं शल्य-दुर्योधनसंवादः
Aftermath of Karṇa’s Fall: Śalya’s Address to Duryodhana
तृणं च कृत्वा समरे भवन्तं ततो<5हमेवं निकृतो दुरात्मना । वैकर्तनेनैव तथा कृतो5हं यथा हाुशक्त: क्रियते हबान्धव:,“निश्चय ही मेरे अभाग्य और पूर्वकृत पाप इस युद्धमें प्रबल हो रहे हैं। दुरात्मा कर्णने संग्राममें तुम्हें तितकेके समान समझकर मेरा ऐसा अपमान किया है। किसी शक्तिहीन तथा बन्धु-बान्धवोंसे रहित असहाय मनुष्यके साथ जैसा बर्ताव किया जाता है, कर्णने वैसा ही मेरे साथ किया है
tṛṇaṁ ca kṛtvā samare bhavantaṁ tato ’ham evaṁ nikṛto durātmanā | vaikartanenaiva tathā kṛto ’haṁ yathā hīnaśaktaḥ kriyate hy abandhavaḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਇਉਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੈਕਰਤਨ ਕਰਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਲਹੀਣ, ਬੇਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ugliness of exploiting another’s vulnerability: treating someone as insignificant (“like straw”) and as if they have no support is portrayed as the act of a durātman (wicked-minded person), underscoring that power in war can be used either with restraint or with contempt.
Sañjaya reports a moment of grievance and dishonor: Karna (Vaikartana) has, in the context of battle, dismissed the addressed person as worthless and treated him like a powerless, friendless man—an explicit description of humiliation inflicted amid the conflict.