Shloka 78
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
नरेश्वरर जिस समय ज्वार न उठनेसे जल स्वच्छ एवं शान्त हो, उस समय जैसे समुद्र निश्चल दिखायी देता है, उसी प्रकार आपकी सारी सेना निश्चेष्ट खड़ी थी ।।
sañjaya uvāca |
manyu-vīrya-balopetaṃ darpāt pratyavaropitam |
abhavat tava putrasya tat sainyaṃ niṣprabhaṃ tadā ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਜਦੋਂ ਜਵਾਰ ਨਾ ਉੱਠਣ ਕਰਕੇ ਜਲ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਖੜੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਬਲ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੰਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਤੇਜ-ਹੀਣ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Martial resources—anger, valor, and strength—do not guarantee success when pride is shattered; inner morale and clarity are decisive, and arrogance can render even a powerful force ‘lusterless’ and ineffective.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana’s army, despite its fighting capacity, has been psychologically subdued; its pride is broken and it stands inert, appearing without its former radiance.