Shloka 46
अर्जुनस्य द्रोणिप्रतिघातः कर्णोपसर्पणं च
Arjuna Checks Droṇaputra; Karṇa Advances
अथान्यं रथमास्थाय वृषसेनो महारथ:,कर्णस्य युधि दुर्धर्षस्तत: पृष्ठमपालयत् । तदनन्तर महारथी वृषसेनने दूसरे रथपर बैठकर तिहत्तर बाणोंसे द्रौपदीके पुत्रोंको, पाँचसे युयुधानको, चौंसठसे भीमसेनको, पाँचसे सहदेवको, तीन बाणोंसे नकुलको, सातसे शतानीकको, दस बाणोंसे शिखण्डीको और सौ बाणोंद्वारा धर्मराज युधिष्ठिरको घायल कर दिया। राजेन्द्र! प्रजानाथ! महाधनुर्धर कर्णपुत्रने विजयकी अभिलाषा रखनेवाले इन सभी प्रमुख वीरोंको तथा दूसरोंको भी अपने बाणोंसे पीड़ित कर दिया। तत्पश्चात् वह दुर्धर्ष वीर युद्धस्थलमें पुनः कर्णके पृष्ठभागकी रक्षा करने लगा
sañjaya uvāca |
athānyaṃ ratham āsthāya vṛṣaseno mahārathaḥ |
karṇasya yudhi durdharṣas tataḥ pṛṣṭham apālayat ||
ਫਿਰ ਮਹਾਰਥੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਸੇਨ ਦੂਜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦਮ੍ਯ—ਕਰਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਿਹੱਤਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਪੰਜ ਨਾਲ ਯੁਯੁਧਾਨ ਨੂੰ, ਚੌਂਹਠ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ, ਪੰਜ ਨਾਲ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਨਕੁਲ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੂੰ, ਦਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights battlefield dharma as expressed through loyalty and protective duty: Vrishasena’s role is not merely to attack but to safeguard his leader’s vulnerable flank, showing disciplined service and strategic responsibility within the harsh ethics of war.
Vrishasena mounts another chariot and takes position as Karna’s rear-guard. In the broader action described in the surrounding narration, he and/or Karna inflict arrow-wounds on major Pāṇḍava fighters; afterward Vrishasena resumes guarding Karna from attacks from behind.