Shloka 3
Karṇa-nidhana-śravaṇa, Kṣaya-Varṇana, and Śeṣa-sainika-nirdeśa
Hearing of Karṇa’s Fall, Accounting of Losses, and Naming of Remaining Warriors
इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संजयवाक्य नामक तीसरा अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṁ śrīmahābhārate karṇaparvaṇi sañjayavākya-nāmakaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ samāptaḥ | sa śabdaḥ pṛthivīṁ kṛtsnāṁ pūrayāmāsa sarvaśaḥ | rodanakaḥ sa śabdaḥ tatra samūce bhūmaṇḍale vyāptaḥ abhavat | bharatakulasya striyaḥ atyanta-ghora-śoka-samudre nimagnāḥ | tāsāṁ cittaṁ atyantaṁ udvignaṁ abhavat | tāḥ duḥkha-śokena kātarāḥ bhūtvā phūṭ-phūṭ-kṛtvā ruroduḥ |
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰ্ণ ਪਰਵ ਵਿੱਚ “ਸੰਜਯ ਦਾ ਬਚਨ” ਨਾਮਕ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਧੁਨੀ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫੈਲ ਕੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਗਈ। ਭਰਤ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪਈਆਂ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of war: beyond battlefield valor, the true aftermath is collective suffering—especially borne by families and women—highlighting an ethical warning about violence and its ripple effects across society.
This is a chapter-ending colophon: Sañjaya reports that a great cry of lamentation spread everywhere, and the women of the Bharata/Kuru household, overwhelmed by grief, broke down and wept.