Shloka 323
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांस्तत्र कण्टकान् । इन्द्र
yoktrāṇi cakrur vāhānāṁ rohakāṁs tatra kaṇṭakān
ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਕਤਰ (ਜੂ/ਹਾਰਨੈੱਸ) ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਗਾਮਾਂ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼-ਸਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਕ ਵੀ ਰਚੇ। ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਉਸ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਬਣੇ; ਸੀਨੀਵਾਲੀ, ਅਨੁਮਤੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਰਾਕਾ—ਇਹ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀਆਂ ਜੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਲਗਾਮਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਨਿਯੰਤਰਕ (ਕਾਂਟੇ) ਬਣੇ।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage uses divine-chariot imagery to highlight how control, power, and momentum in war can be mythologized. Ethically, it cautions that interpreting extraordinary power as divine sanction can feed arrogance and weaken self-restraint—precisely the inner discipline (dharma) needed amid violence.
Duryodhana describes (or alludes to) the outfitting of a chariot’s horse-gear—harnesses, reins, and sharp driving implements—while the broader context poetically personifies cosmic deities as components of the chariot team, presenting the war-machine as backed by supernatural forces.