Shloka 45
प्राद्रवत् सहसा राजन् नकुलो व्याकुलेन्द्रिय: । अत्यन्त बलवान तथा अस्त्रविद्याके विद्वान् कर्णके द्वारा समरांगणमें आहत हो सहसा नकुल भाग चले। उस समय उनकी सारी इन्द्रियाँ व्याकुल हो रही थीं ।। ४४ ई ।। तमभिद्रुत्य राधेय: प्रहसन् वै पुनः पुन:
prādravat sahasā rājan nakulo vyākulendriyaḥ | atyanta-balavān tathā astravidyāyāṃ vidvān karṇena samara-aṅgaṇe āhataḥ sahasā nakulaḥ bhāga-cale | tasmin kāle tasya sarvendriyāṇi vyākulāni babhūvuḥ || tam abhidrutya rādhēyaḥ prahasan vai punaḥ punaḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਕੁਲ ਅਚਾਨਕ ਭੱਜ ਪਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੁੜ ਕੇ ਪਲਾਇਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਧੇਯ (ਕਰਣ) ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how even a strong and well-trained warrior can be overwhelmed by the shock of battle; ethical reflection arises around kṣatriya-dharma (steadfastness under threat) and the moral danger of pride and ridicule, shown by the pursuer’s repeated laughter.
During the fighting, Nakula is struck by Karṇa and suddenly retreats in confusion; Karṇa (Rādheya) then rushes after him, laughing repeatedly as he pursues.