Shloka 49
Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter
स तु द्विप: पठ्चभिरुत्तमेषुभि: कृतः षडंशकश्षतुरो नृपस्त्रिभि: । कृतो दशांश: कुशलेन युध्यता यथा हविस्तद्दशदैवतं तथा,युद्धकुशल अभश्वत्थामाने पाँच उत्तम बाण मारकर उस हाथीके छ: टुकड़े कर दिये और फिर तीन बाणसे राजाके भी चार टुकड़े कर डाले। इस प्रकार दोनों मिलाकर दस भाग कर दिये। जैसे कि कर्मनिपुण पुरोहित दस हविर्धान यज्ञमें इन्द्र आदि दस देवताओंके लिये हविष्यके दस भाग कर देता है
sa tu dvipaḥ pañcabhir uttamaiṣubhiḥ kṛtaḥ ṣaḍ-aṁśakaś śatruro nṛpas tribhiḥ | kṛto daśāṁśaḥ kuśalena yudhyatā yathā havis tad-daśa-daivataṁ tathā ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ-ਕੁਸ਼ਲ ਯੋਧੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਸ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ-ਨਿਪੁਣ ਪੁਰੋਹਿਤ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a sacrificial metaphor to describe battlefield killing: the warrior’s precise division of bodies is likened to a priest’s precise division of offerings. It illustrates how epic poetry can ritualize and aestheticize violence, inviting reflection on the tension between dharmic ritual order and the disorder of war.
Sañjaya reports a feat of archery: an elephant is cut into six parts with five arrows, and an enemy king into four parts with three arrows, totaling ten parts—compared to a tenfold sacrificial distribution of havis to ten deities.