Shloka 18
Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः
Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter
क्षुरप्रकृत्ती सुभृशं॑ सतोमरौ शुभाड़दौ चन्दनरूषितौ भुजौ । गजात् पतन््तौ युगपद् विरेजतु- ्यथाद्रिशुड्भाद रुचिरो महोरगौ
sañjaya uvāca |
kṣuraprakṛttī subhṛśaṃ satomarau śubhāṅgadāu candanarūṣitau bhujau |
gajāt patantau yugapad virejatuḥ yathādriśṛṅgād rucirau mahoragau ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀਆਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਇਉਂ ਚਮਕੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਮਹਾ-ਸੱਪ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਸਰਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋਣ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a striking simile to show how quickly worldly splendor and physical prowess collapse in war; it implicitly cautions that glory rooted in violence is unstable and that embodied power is impermanent.
Sañjaya describes a warrior’s two ornamented, weapon-bearing arms falling together from an elephant, comparing the sight to two great serpents sliding down from a mountain summit—an image emphasizing both beauty and horror on the battlefield.