Shloka 116
Adhyāya 10: Śrutakarmā’s Engagements; Prativindhya–Citra Duel; Drauṇi Advances toward Bhīma
Devanagari script
आचार्यपुत्रो मेधावी वाक्यज्ञों वाक्यमाददे । युद्धमें प्राणोंकी आहुति देनेकी इच्छा रखनेवाले उन नरेशोंकी चेष्टाएँ देखकर राजा दुर्योधनके प्रातःकालीन सूर्यके समान तेजस्वी मुखकी ओर दृष्टिपात करके वाक्यविशारद, मेधावी आचार्यपुत्र अश्वत्थामाने यह बात कही--
Translation
ਮੇਧਾਵੀ ਤੇ ਵਾਕ੍ਯ-ਨਿਪੁਣ ਆਚਾਰਯ-ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਕੇ—ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ—
Word by Word
आचार्यपुत्रःthe teacher's son (Ashvatthaman)
आचार्यपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootआचार्यपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मेधावीintelligent
मेधावी:
Karta
TypeAdjective
Rootमेधाविन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वाक्यज्ञःknower of speech/words, eloquent
वाक्यज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootवाक्यज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
वाक्यम्a statement, words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आददेspoke, uttered (lit. took up)
आददे:
Karta
TypeVerb
Rootदा (आ + दा)
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Ātmanepada
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes