Shloka 69
Droṇa-parva Adhyāya 95 — Sātyaki’s Breakthrough and the Routing of Allied Contingents
चिच्छेदेन्द्रध्वजाकारौ शिरक्षान्येन पत्रिणा । तब अर्जुनने उसकी गदासहित, इन्द्रध्वजके समान उठी हुई दोनों भुजाओंको दो क्षुरप्रोंसे काट डाला और पंखयुक्त दूसरे बाणसे उसके मस्तकको भी काट गिराया ।। स पपात हतो राजन् वसुधामनुनादयन्
sañjaya uvāca |
chiccheda indradhvajākārau śirakṣānyena patriṇā |
sa papāta hato rājan vasudhām anunādayan ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਦੋ ਖ਼ੁਰਪ੍ਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰਧਵਜ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਉਠੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੀ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਯੋਧਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਰਣਧਰਮ ਦੇ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of bodily power and the inevitability of death in war: even banner-like pride and strength collapse when struck by decisive action, reminding the listener that martial glory is transient and bound to consequence.
Sanjaya reports a battlefield moment: a warrior’s two upraised arms—likened to Indra’s banner—are cut down, his head is severed by a feathered arrow, and he falls dead, making the earth reverberate.