Shloka 42

द्रोणनिन्दाश्रवणं तथा सात्यकि–पार्षतविवादः

Hearing the reproach of Droṇa and the Sātyaki–Pārṣata dispute

Devanagari script

अतितीव्रं महद्‌ युद्ध नरराक्षसयोस्तदा,भारत! उस समय वहाँ मनुष्य और राक्षसमें बड़े जोरसे महान्‌ संग्राम होने लगा, जो समस्त दर्शकोंका आनन्द बढ़ानेवाला और गीध, कौए, बगले, उल्लू, कंक तथा गीदड़ोंको हर्ष प्रदान करनेवाला था

Transliteration

sañjaya uvāca | atitīvraṃ mahad yuddhaṃ nara-rākṣasayos tadā, bhārata |

Translation

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਬਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਿਦ੍ਹਾਂ, ਕਾਂਵਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ, ਉੱਲੂਆਂ, ਕਂਕ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨੂੰ ਹर्ष ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Word by Word

• अतितीव्रम्: exceedingly fierce
• अतितीव्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अतितीव्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• महत्: great
• महत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• युद्धम्: battle
• युद्धम्: Karma
• Type: Noun
• Root: युद्ध
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• नर: of a man / human
• Type: Noun
• Root: नर
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• राक्षसयोः: of the two rākṣasas / of the rākṣasa (and the other)
• Type: Noun
• Root: राक्षस
• Form: Masculine, Genitive, Dual

• तदा: then
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• भारत: O Bhārata
• Type: Noun
• Root: भारत
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhārata (Dhṛtarāṣṭra addressed as Bhārata)
• nara (a human warrior)
• rākṣasa (a rākṣasa warrior)
• gṛdhra (vultures)
• kāka (crows)
• baka (herons)
• ulūka (owls)
• kaṅka (kanka-birds)
• śṛgāla (jackals)