Shloka 9
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
एतच्छुत्वा तु वचन राज्ञो भरतसत्तम | दुर्योधनमिदं वाक्य भीष्म: शान्तनवोडब्रवीत्
etac chrutvā tu vacanaṁ rājño bharatasattama | duryodhanam idaṁ vākyaṁ bhīṣmaḥ śāntanavo ’bravīt, kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ-ਨੰਦਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁੱਧਰਸ਼ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਗੰਗਾ-ਨੰਦਨ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਹ ਵੀਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਘਟੋਤਕਚ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰਾਜਯ ਦੀ ਕਥਾ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਤਦ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ—
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how wounded pride and inability to bear defeat can agitate even a powerful warrior, and how such agitation naturally leads one to seek counsel from an elder. Ethically, it points to the need for steadiness (self-control) and wise guidance in moments of humiliation and crisis.
Sañjaya reports that Duryodhana, repeatedly sighing, narrates his distress and setback in the great battle. After hearing him, Bhīṣma—Śāntanu’s son—begins to respond, setting up Bhīṣma’s counsel to Duryodhana.