Shloka 326
भीष्मस्य दुर्योधनं प्रति उपालम्भः
Bhīṣma’s Reproof to Duryodhana
अन्तरिक्षं दिशश्वैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा । नरेश्वर! उस राक्षसकी गर्जनासे समुद्र, आकाश, पर्वत और वनोंसहित यह सारी पृथ्वी जोर-जोरसे हिलने लगी। अन्तरिक्ष, दिशाएँ तथा समस्त कोणोंके प्रदेश भी काँपने लगे
antarikṣaṃ diśaś caiva sarvāś ca pradiśas tathā | nareśvara! tasya rākṣasasya garjanayā samudrākāśaparvatavanaiḥ saha iyaṃ sarvā pṛthivī balavad kampitum ārabdhā | antarikṣaṃ diśaś ca samastāḥ koṇapradeśā api kampamānā babhūvuḥ ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਥਰਥਰਾ ਉਠੀਆਂ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how unchecked ferocity and violent power generate fear and disorder on a cosmic scale, serving as an ominous sign within the war narrative and reminding rulers to recognize destabilizing forces and their consequences.
Sanjaya reports to King Dhritarashtra that a rākṣasa’s thunderous roar is so intense that it seems to shake the entire world—earth, ocean, sky, mountains, forests, and even the directions—heightening the sense of dread and portent on the battlefield.