Shloka 40
भीमसेन-दुर्योधन-प्रहारः तथा घटोत्कचमायाप्रादुर्भावः | Bhīmasena–Duryodhana Clash and the Manifestation of Ghaṭotkaca’s Māyā
ततः प्रववृते युद्ध तव तेषां च भारत । नराश्चरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम्,भरतनन्दन! फिर तो आपके और पाण्डवोंके योद्धाओंमें परस्पर घमासान युद्ध छिड़ गया। पैदल, घुड़सवार, रथी और हाथी एक-दूसरेसे गुँथ गये
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata | narāś ca ratha-nāgānāṃ vyatiṣaktaṃ parasparam bharatanandana ||
ਤਦੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਪਾਂਡਵਾਂ) ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਪੈਦਲ, ਘੁੜਸਵਾਰ, ਰਥੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਦਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੱਥ ਕੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਘਮਾਸਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਏ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of war: once battle begins, forces intermingle and control diminishes, highlighting how conflict rapidly becomes chaotic and morally grave—especially in a fratricidal struggle like Kurukṣetra.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that full-scale fighting has erupted between the Kaurava and Pāṇḍava armies, with infantry, chariots, and elephant units colliding and becoming locked together in close combat.