Shloka 25
Adhyāya 78 — Bhīṣma’s Advance, Duryodhana’s Rally, and Concurrent Duels (भीष्मस्याभ्युद्यमः, दुर्योधनस्योत्साहवचनम्, विविधयुद्धवर्णनम्)
सादिनश्न हयान् राजन् रथिनश्न महारणे । हस्त्यारोहान् हयारोहा रथिन: सादिनस्तथा
sādināś ca hayān rājan rathināś ca mahāraṇe | hastyārohān hayārohā rathinaḥ sādinās tathā ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਵਾਰੂੜ੍ਹ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਅਤੇ ਰਥੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਵੀ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive rather than doctrinal: it highlights how war collapses neat divisions of arms into a confused melee, implying the moral gravity and uncontrollable momentum of violence once battle is joined.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the different divisions—infantry, cavalry, charioteers, and elephant-riders—are charging and counter-charging each other in the great fight, with horsemen attacking horsemen, elephant-riders, and chariot-warriors, and the other arms responding in kind.