Shloka 21
भीष्मपर्व — अध्याय ७२: सैन्यगुणवर्णनम्, व्यूहरक्षा, दैव-पुरुषकारचिन्ता
एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष । (उवाच तत्र राजानं संक्रुद्ध इव नि:श्वसन् । आर्य! आपके पुत्र दुर्योधनके ऐसा कहनेपर द्रोणाचार्य कुछ कुपित-से हो उठे और लंबी साँस खींचते हुए राजा दुर्योधनसे बोले। द्रोण उवाच बालिशस्त्वं न जानीषे पाण्डवानां पराक्रमम् | न शक््या हि यथा जेतुं पाण्डवा हि महाबला: ।।
sañjaya uvāca |
evam uktas tato droṇas tava putreṇa māriṣa |
uvāca tatra rājānaṃ saṃkruddha iva niḥśvasan ||
droṇa uvāca |
bāliśas tvaṃ na jānīṣe pāṇḍavānāṃ parākramam |
na śakyā hi yathā jetuṃ pāṇḍavā hi mahābalāḥ ||
yathābalaṃ yathāvīryaṃ karma kuryām ahaṃ hi te |
sañjaya uvāca |
ity uktvā te sutaṃ rājann abhyapadyata vāhinīm |
abhinat pāṇḍavānīkaṃ prekṣamāṇasya sātyakeḥ ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ— ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮਹਾਬਲੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।” ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯੂਹ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Drona models hard realism and measured duty: he rebukes overconfidence, acknowledges the Pandavas’ superior collective might, yet commits to act within the limits of his own strength and responsibility—showing that ethical agency includes honest assessment and proportional action.
After Duryodhana speaks to him, Drona—visibly agitated—tells the king that the Pandavas are extraordinarily powerful and not easily conquerable. He then moves forward into battle and begins to rupture the Pandava formation, doing so in full view of Satyaki.