Shloka 21
Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)
त॑ पञज्चतालोच्छिततालकेतु: सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययान: । महास्त्रबाणाशनिदीप्तिमन्तं किरीटिनं शान्तनवो<भ्यधावत्
pañcatālocchitatālāketuḥ sad-aśvavegād-bhutavīryayānaḥ | mahāstrabāṇāśanidīptimantaṃ kirīṭinaṃ śāntanavo 'bhyadhāvat || tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam | avidhyat triṃśatā bāṇair daśabhiś cāsya sārathim ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੰਜ ਉੱਚੇ ਤਾੜ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਧਵਜ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸ਼ਾਂਤਨੁ-ਨੰਦਨ ਭੀਸ਼ਮ, ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਤਦ ਸਾਂਯਮਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੱਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਤੀਹ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata’s ethical tension: even righteous and venerable figures like Bhīṣma, bound by vows and allegiance, participate in destructive conflict. It points to how dharma in war is often duty-bound and tragic—valor and skill do not erase the moral weight of violence, and loyalty can compel actions with grave consequences.
Sañjaya describes Bhīṣma’s formidable advance toward Arjuna, emphasizing Bhīṣma’s banner, swift horses, and the blazing power of divine weapons. Immediately after, another warrior identified as Sāṃyamani’s son shoots a Pāñcāla fighter with thirty arrows and wounds his charioteer with ten, showing the rapid, multi-front intensity of the battle.