Shloka 25
Dhṛtarāṣṭra’s Anxiety and Bhīṣma’s Theological Explanation of Pāṇḍava Invincibility
Book 6, Chapter 61
शक्तिभि: कवचैश्षित्रै: कणपैरड्कुशैरपि । निस्त्रिंशैर्विमलै श्वापि स्वर्णपुड्खै: शरैस्तथा
sañjaya uvāca |
śaktibhiḥ kavacaiś citraiḥ kaṇapair aṅkuśair api |
nistriṁśair vimalaiḥ śūlaiḥ svarṇapuṅkhaiḥ śarais tathā ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਧਵਜਾਂ, ਧਨੁੱਖਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ, ਪ੍ਰਾਸਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਪਰਿਘਾਂ, ਕੰਪਨਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਕਵਚਾਂ, ਕਣਪਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਮਤੀ ਪਰਿਸਤੋਮਾਂ, ਕੁਥਾਂ ਅਤੇ ਧਨਾਢ਼ ਕੰਬਲਾਂ ਨਾਲ ਆਢੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਮਾਨੋ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse offers a sobering ethical undertone through vivid description: glory in war is inseparable from destruction. By portraying the earth covered with weapons and armor like decorative garlands, it highlights how human conflict aestheticizes violence while leaving a tangible, costly residue.
Sañjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra the state of the battlefield: weapons, armor, quivers, goads, swords, spears, and gold-fletched arrows lie scattered everywhere, making the ground look richly patterned.