Shloka 4
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! प्रथम दिनके युद्धमें जब पाण्डव-सेना पीछे हटा दी गयी
sañjaya uvāca | bharataśreṣṭha prathamadine yuddhe yadā pāṇḍavasenā parāṅmukhī kṛtā, tadā bhīṣmasya yuddhaviṣayaka utsāhaḥ prāvardhata, duryodhanaś ca harṣātirekeṇollalitaḥ | atha dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ sarvair bhrātṛbhiḥ sarvaiś ca rājabhiḥ sārdhaṃ tvaritaṃ bhagavantaṃ śrīkṛṣṇaṃ samupāgamat | sa śokasantaptaḥ bhīṣmasya parākramaṃ dṛṣṭvā svaparājayacintayā bhagavantaṃ śrīkṛṣṇaṃ pratyuvāca— | kṛṣṇa paśya maheṣvāsaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramam | śarair dahantaṃ sainyaṃ me grīṣme kakṣam ivānalaḥ ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਦ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਯੁੱਧ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਛਲ ਪਿਆ। ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ-ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even the dharma-minded leader (Yudhishthira) experiences fear and grief when confronted with overwhelming force; the ethical response is not denial but seeking right counsel and steadiness through Krishna’s guidance—turning anxiety into disciplined action aligned with duty.
On the first day of the Kurukshetra war, the Pandava forces are pushed back by Bhishma’s devastating archery. Duryodhana rejoices, while Yudhishthira, distressed and worried about defeat, approaches Krishna and points to Bhishma’s onslaught, comparing it to a summer fire consuming dry grass.