Shloka 34
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
Devanagari script
प्रतिस्रोतो महानद्य: सरित: शोणितोदका: । फेनायमाना: कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव,बड़ी-बड़ी नदियोंके जल रक्तके समान लाल हो गये हैं और उनकी धारा उलटे स्रोतकी ओर बहने लगी है। कुँओंसे फेन ऊपरको उठ रहे हैं, मानो वृषभ उछल रहे हों
Transliteration
pratisroto mahānadyāḥ saritaḥ śoṇitodakāḥ | phenāyamānāḥ kūpāś ca kūrdanti vṛṣabhā iva ||
Translation
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਉਲਟ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੂਏਂ ਝੱਗ ਉਗਲਦੇ ਹੋਏ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਫ਼ਨ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਕੂਦ ਰਹੇ ਹੋਣ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਰਕਤ-ਰੰਜਿਤ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹਨ।
Word by Word
प्रतिस्रोतःflowing against the current
प्रतिस्रोतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिस्रोतस्
FormMasculine, Nominative, Plural
महानद्यःgreat rivers
महानद्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Plural
सरितःstreams/rivers
सरितः:
Karta
TypeNoun
Rootसरित्
FormFeminine, Nominative, Plural
शोणितोदकाःhaving blood-like water
शोणितोदकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशोणितोदक
FormFeminine, Nominative, Plural
फेनायमानाःfoaming
फेनायमानाः:
Karta
TypeAdjective
Rootफेनायमान
FormMasculine, Nominative, Plural
कूपाःwells
कूपाः:
Karta
TypeNoun
Rootकूप
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कूर्दन्तिleap/spring up
कूर्दन्ति:
TypeVerb
Rootकूर्द्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
वृषभाःbulls
वृषभाः:
Karta
TypeNoun
Rootवृषभ
FormMasculine, Nominative, Plural
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaR
rivers (mahānadyāḥ, saritaḥ)W
wells (kūpāḥ)B
bulls (vṛṣabhāḥ)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes