Shloka 24
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
यच्छिखण्डिमुखा: सर्वे पाण्डवा भीष्ममभ्ययु: । कच्चित् ते कुरव: सर्वे नाजहु: संजयाच्युतम्
yac chikhāṇḍimukhāḥ sarve pāṇḍavā bhīṣmam abhyayuḥ | kaccit te kuravaḥ sarve nājahuḥ sañjayācyutam ||
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਸੰਜਯ! ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀਰ ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਚਲ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਸਾਥ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of loyalty and protection of a commander in crisis: Dhṛtarāṣṭra’s concern implies that abandoning a steadfast elder-warrior like Bhīṣma at the decisive moment would be a grave failure of kṣatriya duty and collective responsibility.
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about the battlefield moment when the Pāṇḍavas, with Śikhaṇḍin in front, press their attack on Bhīṣma; he anxiously asks whether the Kuru warriors stood by Bhīṣma or deserted him under pressure.