Shloka 63
तेडभिवाद्य ततो भीष्म॑ कृत्वा च त्रि: प्रदक्षिणम् । विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः
te 'bhivādya tato bhīṣmaṁ kṛtvā ca triḥ pradakṣiṇam | vidhāya rakṣāṁ bhīṣmasya sarva eva samantataḥ ||
ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵਿਰਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ—ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਚੈਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the harshness of war, dharma expresses itself through reverence, gratitude, and protection of the vulnerable—especially elders and teachers. The act of salutation and pradakṣiṇā signals recognition of Bhīṣma’s moral stature beyond factional enmity.
After approaching Bhīṣma (who lies incapacitated), the assembled warriors salute him, circumambulate him three times, and post guards around him. Having ensured his safety, they return to their camps, mentally preoccupied with his condition.