Shloka 79
Devanagari script
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु । वहाँ ऊँची और नीची भूमिका भी कुछ ज्ञान नहीं हो पाता था, दसवें दिनके उस युद्धमें अपने मर्मस्थानोंके विदीर्ण होते रहनेपर भी भीष्मजी दस हजार योद्धाओंको मारकर वहाँ खड़े हुए थे || ७८ ह ।।
Translation
ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਚੀਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਸੈਨਾਮੁਖ ਵਿੱਚ ਧਨੁਧਾਰੀ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
Word by Word
अतिष्ठत्stood; remained
अतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठ)
Formलङ् (Imperfect), 3, singular, Parasmaipada
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव
Formmasculine, locative, singular
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
Formmasculine, nominative, singular
भिद्यमानेषुwhile being pierced/split
भिद्यमानेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootभिद् (भिद्यमान)
Formशानच् (present passive participle), neuter, locative, plural
मर्मसुin the vital parts (marmas)
मर्मसु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमर्मन्
Formneuter, locative, plural
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सेनामुखेat the front of the army
सेनामुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसेनामुख
Formneuter, locative, singular
तस्मिन्in that (place/situation)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, locative, singular
स्थितःstanding; stationed
स्थितः:
TypeAdjective
Rootस्था (स्थित)
Formक्त (past passive participle), masculine, nominative, singular
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
Formmasculine, nominative, singular
धनुर्धरःbow-bearer; archer
धनुर्धरः:
TypeNoun
Rootधनुर्धर
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes