Shloka 256

Devanagari script

शिक्षाबलेन निहतं पित्रा तव विशाम्पते । भरतश्रेष्ठ] उस दसवें दिनके आनेपर एकमात्र भीष्मने युद्धमें मत्स्य और पांचालदेशकी सेनाओंके अगणित हाथी

Transliteration

sañjaya uvāca | śikṣābalena nihataṃ pitrā tava viśāmpate |

Translation

ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ! ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਿਖਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਇਕੱਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਤਸ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤ੍ਰਤੁਲ੍ਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਿਖਿਆਬਲ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਦਲ, ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Word by Word

• शिक्षा-बलेन: by the strength of (weapon-)training
• शिक्षा-बलेन: Karana
• Type: Noun
• Root: शिक्षाबल
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• निहतम्: slain/struck down
• निहतम्: Karma
• Type: Verb
• Root: नि-हन्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• पित्रा: by (your) father
• पित्रा: Karana
• Type: Noun
• Root: पितृ
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• तव: of you/your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Genitive, Singular

• विशाम्-पते: O lord of the people
• Type: Noun
• Root: विशाम्पति
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Dhritarashtra (implied addressee as viśāmpate)
• Bhishma (implied as ‘your father’ in this narrative frame)