Shloka 56
अर्जुनने गंगानन्दन भीष्मके निकट पहुँचकर उन्हें तीखे बाणोंद्वारा पीड़ित करते हुए बड़ी सावधानीके साथ उनपर चढ़ाई की। ठीक वैसे ही, जैसे वनमें कोई मतवाला हाथी किसी मदोनन््मत्त गजराजपर आक्रमण कर रहा हो ।।
arjunena gaṅgānandanaṃ bhīṣmaṃ nikatam upasaṃkramya tīkṣṇaiḥ śaraiḥ pīḍayan mahā-sāvadhānena tasminn abhyākrāntam; yathā vane mattaḥ hastī madonmattaṃ gajarājaṃ prati pradhāvati. pratyudyayau ca taṃ rājā bhagadattaḥ pratāpavān | tridhā bhinnena nāgena madāndhena mahābalaḥ ||
ਅਰਜੁਨ ਗੰਗਾ-ਨੰਦਨ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੱਤਾ ਹਾਥੀ ਮਦੋਨਮੱਤ ਗਜਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਭਗਦੱਤ ਮਦਾਂਧ ਗਜਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਆਕਰਮਣ ਲਈ ਧਾਵਾ ਕਰ ਆਇਆ; ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੂੰਭ-ਸਥਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights disciplined valor: even amid ferocity, Arjuna advances with careful alertness, suggesting that righteous combat (dharma-yuddha) demands control, precision, and responsibility rather than mere rage.
Arjuna closes in on Bhīṣma and wounds him with sharp arrows while advancing cautiously. In response, King Bhagadatta launches a counter-charge against Arjuna, riding a powerful musth-elephant whose temples pour rut-fluid in three streams.