Shloka 38
रजोमेघास्तु संजज्ञु: शस्त्रविद्युद्धिरावृता: । धनुषां चापि निर्घोषो दारुण: समपद्यत
rajomeghās tu saṃjajñuḥ śastravidyuddhirāvṛtāḥ | dhanuṣāṃ cāpi nirghoṣo dāruṇaḥ samapadyata ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਘਣੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ। ਧਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਟੰਕਾਰ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse offers a sober, sensory portrayal of war’s escalation: confusion (dust), danger (weapon-flash), and fear (dreadful roar). Ethically, it underscores how battle overwhelms clarity and peace, reminding the listener that violence rapidly becomes all-encompassing once unleashed.
Sañjaya reports that the fighting has intensified: dust rises like clouds, the field is obscured amid flashing weapons, and the terrifying sound of bows reverberates—marking the full onset of fierce combat.