Shloka 17
Adhyāya 108 — Nimitta-darśana and Drona’s counsel amid Arjuna’s advance (निमित्तदर्शनं द्रोणोपदेशश्च)
प्रत्यघ्नंस्तरसा वेगं समरे हयसादिनाम् | उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेडतिपूर्यत:
pratyaghnan tarasā vegaṃ samare hayasādinām | udvṛttasya mahārāja prāvṛṭ-kāle 'ti-pūryataḥ
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਵੇ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਭਰ ਕੇ ਉਫ਼ਨਦੇ ਸੈਲਾਬੀ ਸ੍ਰੋਤ ਵਾਂਗ ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a monsoon-flood simile to highlight how violence in war can swell beyond restraint; it implicitly cautions that unchecked momentum—whether of troops or passions—becomes dangerous and overwhelming, a concern central to dharmic reflection on warfare.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a warrior on the battlefield forcefully halts the rushing advance of mounted fighters; the scene is likened to a rain-season surge, emphasizing the intensity and unstoppable pressure of the combat.