Mahabharata — Bhishma Parva, Shloka 13
Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance
Devanagari script
अलम्बुषो5पि संक्रुद्ध: कार्ष्णि नवभिराशुगै: । ह्दि विव्याध वेगेन तोत्रैरिव महाद्विपम्
Translation
ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕੇ ਅਲੰਬੁਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਨੌਂ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕਾਰਸ਼ਣੀ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਹਾਂਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Word by Word
अलम्बुषःAlambuṣa (name of a warrior)
अलम्बुषः:
Karta
TypeNoun
Rootअलम्बुष
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
संक्रुद्धःenraged, very angry
संक्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootसंक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्ष्णिम्the son of Kṛṣṇa (Abhimanyu)
कार्ष्णिम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्ष्णि
FormMasculine, Accusative, Singular
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनव
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
आशुगैःswift-moving
आशुगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootआशुग
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
हृदिin the chest/heart-region
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
विव्याधpierced, struck
विव्याध:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
वेगेनwith force/speed
वेगेन:
Karana
TypeNoun
Rootवेग
FormMasculine, Instrumental, Singular
तोत्रैःwith goads (elephant-goads)
तोत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootतोत्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
महाद्विपम्a great elephant
महाद्विपम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहाद्विप
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes