Shloka 16
भीष्मस्य शरवर्षः — Bhīṣma’s Arrow-Storm and Kṛṣṇa’s Impulse to Intervene
Devanagari script
अभ्युद्ययू रणे पार्थान् भीष्म कृत्वाग्रतो नूप । तथैव पाण्डवा राजन् भीमसेनपुरोगमा:
Translation
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਾਰਥਾਂ (ਪਾਂਡਵਾਂ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ! ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ (ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ) ਟੁੱਟ ਪਏ।
Word by Word
अभ्युद्ययुःadvanced/charged forth
अभ्युद्ययुः:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-उद्-या (धातु: या)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
पार्थान्the sons of Pṛthā (Pāṇḍavas)
पार्थान्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Accusative, Plural
भीष्मम्Bhīṣma
भीष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made/placing (as)
कृत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage)
अग्रतःin front
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्र
FormAdverb
नृपाःkings
नृपाः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
FormAdverb
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
FormParticle
पाण्डवाःthe Pāṇḍavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
भीमसेनपुरोगमाःhaving Bhīmasena in the forefront
भीमसेनपुरोगमाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीमसेन-पुरोगम
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes