Shloka 11

युद्धसंग्रहः

Kurukṣetra Campaign in Summary

Devanagari script

विपणापणवान्‌ रम्यो भक्ष्यभोज्यविहारवान्‌

Transliteration

vaiśampāyana uvāca | vipaṇāpaṇavān ramyo bhakṣyabhojyavihāravān | sa mahān parvataparaḥ mahotsavaḥ parama-maṅgalamayaḥ pratibhāti | tatra dūkānāni ca bāzārāś ca āsan | bhakṣya-bhojyāni yathā-iṣṭaṃ prāpyante sma | sarvataḥ paribhramaṇa-vihārasya saukaryaṃ āsīt | vastra-mālānāṃ rāśayaḥ saṃnihitāḥ | vīṇā-veṇu-mṛdaṅgāś ca vādyante sma | etaiḥ sarvaiḥ tatra ramyatā bahu vardhitā | tatra dīnānām andhānām anāthānāṃ ca nityam surā-maireya-miśritaṃ bhakṣya-bhojyaṃ dīyate sma |

Translation

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਉਹ ਮਹੋਤਸਵ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਸੀ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਸਨ; ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰਮਣੀਅਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਲਈ ਸੁਰਾ-ਮੈਰੇਯ ਮਿਲਿਆ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Word by Word

• विपण: shop, stall
• विपण: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विपण
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• आपणवान्: having markets/bazaars
• आपणवान्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: आपणवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• रम्यः: delightful, charming
• रम्यः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: रम्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भक्ष्य: food to be eaten (edibles)
• भक्ष्य: Visheshya
• Type: Noun
• Root: भक्ष्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• भोज्य: food to be enjoyed/consumed
• भोज्य: Visheshya
• Type: Noun
• Root: भोज्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• विहारवान्: having promenades/recreation (facility for moving about)
• विहारवान्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: विहारवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• mountain (parvata)
• shops (vipaṇa/āpaṇa)
• markets (bāzāra)
• garments (vastra)
• garlands (mālā)
• vīṇā
• veṇu (flute)
• mṛdaṅga
• the poor (dīna)
• the blind (andha)
• the orphaned (anātha)
• surā
• maireya

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights a ruler’s public prosperity expressed through orderly celebration and generosity: abundance is not merely displayed but also redistributed to society’s most vulnerable (the poor, blind, and orphaned). It frames auspiciousness (maṅgala) as including social care alongside spectacle.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes a grand mountain-set festival with bustling markets, plentiful food, music, and leisure. Alongside the festivities, continuous distribution of provisions is arranged for disadvantaged people, indicating organized public charity during the celebration.