Shloka 9
Kṛṣṇa’s Departure, Auspicious Omens, and the Opening of the Uttaṅka Dialogue (कृष्णप्रयाण-निमित्त-उत्तङ्कसंवाद-प्रारम्भः)
Devanagari script
त्वत्तेज: सम्भवो नित्यं भूतात्मा मधुसूदन । रति: क्रीडामयी तुभ्यं माया ते रोदसी विभो
Translation
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿੱਤ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਵਿਭੋ! ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਰਤੀ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹਨ।
Word by Word
त्वत्of you/your
त्वत्:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
तेजःsplendor, energy
तेजः:
Karta
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
सम्भवःorigin, arising
सम्भवः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्भव
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always, constantly
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
Formtrue
भूतात्माthe Self of beings
भूतात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootभूत-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मधुसूदनO slayer of Madhu (Krishna)
मधुसूदन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमधुसूदन
FormMasculine, Vocative, Singular
रतिःdelight, enjoyment
रतिः:
Karta
TypeNoun
Rootरति
FormFeminine, Nominative, Singular
क्रीडामयीconsisting of play/sportive
क्रीडामयी:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रीडामय
FormFeminine, Nominative, Singular
तुभ्यम्for you/to you
तुभ्यम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Dative, Singular
मायाillusion, divine power
माया:
Karta
TypeNoun
Rootमाया
FormFeminine, Nominative, Singular
तेyour/of you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
रोदसीthe two worlds: heaven and earth
रोदसी:
Karta
TypeNoun
Rootरोदसी
FormFeminine, Nominative, Dual
विभोO all-pervading Lord
विभो:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविभु
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes