Shloka 12
Marutta–Indra Rivalry and Bṛhaspati’s Priestly Refusal (मरुत्तेन्द्रस्पर्धा—बृहस्पतेः पौरोहित्यनिश्चयः)
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गत: । बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित्
saṃjīvya kālam iṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ | babhūva tasya putras tu yayātir iva dharmavit avikṣit ||
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਜਾ ਕਰੰਧਮ ਨਿਯਤ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਧਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਸ਼ਰੀਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵિક્ષਿਤ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਉਹ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ—ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਆਂਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਸਰਾ—ਸੀ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse upholds the ethic of dharmic kingship: a ruler’s true greatness lies not only in conquest but in righteous conduct and paternal care for subjects. It also presents the ideal of a life completed in due time, culminating in a meritorious ascent to heaven.
Vyāsa narrates a succession: King Karaṇḍhama completes his life and attains heaven bodily; his son Avikṣit, compared to Yayāti in dharma-knowledge, becomes a powerful and virtuous ruler who subdues enemies and governs the earth while caring for his people like a father.