Shloka 47
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
कामानात्मनि संयम्य क्षीणतृष्ण: समाहित: । सर्वभूतसुहनम्मित्रो ब्रह्म भूयाय कल्पते
kāmān ātmani saṁyamya kṣīṇatṛṣṇaḥ samāhitaḥ | sarvabhūtasuhṛn mitro brahma bhūyāya kalpate ||
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮੇਟ ਕੇ ਸੰਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਹਿਤ-ਚਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Mastery over desire (kāma) through inner restraint, freedom from craving (tṛṣṇā-kṣaya), mental collectedness (samādhāna), and universal friendliness (sarvabhūta-sauhṛda) together qualify a person for Brahman-realization.
In this passage Vāyudeva delivers a didactic instruction: he defines the ethical and yogic qualities of a seeker—self-restraint, dispassion, concentration, and goodwill toward all beings—as the marks of one fit to attain the supreme state (Brahman).