Shloka 10
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
त्वग्घ्राणश्रोत्रचक्षूंषि रसना वाक् च संयता: । विशुद्धं च मनो यस्य बुद्धिश्चाव्यभिचारिणी
tvag-ghrāṇa-śrotra-cakṣūṃṣi rasanā vāk ca saṃyatāḥ | viśuddhaṃ ca mano yasya buddhis cāvyabhicāriṇī ||
ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਸਪਰਸ਼ (ਚਮੜੀ), ਘ੍ਰਾਣ (ਨੱਕ), ਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੰਨ), ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਅੱਖਾਂ), ਜੀਭ ਅਤੇ ਵਾਕ—ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ; ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਡੋਲਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਉਸ ਕਲਿਆਣਮਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that liberation-oriented realization depends on disciplined restraint of the senses and speech, purification of the mind, and an unwavering intellect; such inner steadiness leads to attainment of the highest Brahman.
Vāyudeva is instructing the listener on the marks of a spiritually accomplished person, describing the inner disciplines—sense-restraint, mental purity, and steady discernment—that culminate in reaching the supreme Brahman.