Shloka 1
Adhyāya 33: Brāhmaṇa-Upadeśa on Buddhi, Āśrama-Forms, and Inner Freedom
अपना बा | अड-४#-रू-+ > मा गृधः कस्य स्विद्धनम् । (ईशावास्योपनिषद् १) त्रयस्त्रिंशो5 ध्याय: ब्राह्मणका पत्नीके प्रति अपने ज्ञाननिष्ठ स्वरूपका परिचय देना ब्राह्मण उवाच नाहं तथा भीरु चरामि लोके यथा त्वं मां तर्जयसे स्वबुद्ध्या विप्रो$स्मि मुक्तो5स्मि वनेचरो5स्मि गृहस्थधर्मा व्रतवांस्तथास्मि
brāhmaṇa uvāca | nāhaṃ tathā bhīru carāmi loke yathā tvaṃ māṃ tarjayase svabuddhyā | vipro'smi mukto'smi vanecaro'smi gṛhasthadharmā vratavāṃs tathāsmi ||
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭੀਰੂ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਨਵਾਸੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਵੀ ਹਾਂ।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The Brahmin asserts inner freedom: one should not judge spiritual status by external appearance or social role. A knower can embody disciplined duty (vrata, gṛhastha-dharma) while remaining inwardly unattached and liberated.
In a dialogue with his wife, who is scolding him based on her assumptions, the Brahmin replies that her judgment is mistaken. He describes himself as simultaneously a Brahmin, liberated, forest-dwelling ascetic, and an upholder of household discipline—indicating a teaching on inner realization beyond outward labels.