Shloka 11
जनक–ब्राह्मणसंवादः
Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery
तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम | आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम
tadā na viṣayaṃ manye sarvo vā viṣayo mama | ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama ||
ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ‘ਮੇਰਾ ਖੇਤਰ’ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ; ਦੂਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।
जनक उवाच
Educational Q&A
Janaka articulates a vision born of discernment: possessiveness collapses when one sees the self and world rightly. From the standpoint of detachment, nothing is ‘mine’—not even the body; from the standpoint of universal identity and responsibility, everything can be regarded as ‘mine’ without egoistic grasping.
In a reflective, didactic setting within the Ashvamedhika Parva, King Janaka speaks as a philosopher-king. He reports the conclusion reached after the destruction of delusion through inquiry: ordinary notions of personal ownership and sovereignty are reinterpreted through spiritual insight.